“Zaman ne kadar da hızlı geçiyor” cümlesi, son yıllarda neredeyse ortak bir şikâyete dönüştü. Çocuklukta uzun gelen yaz tatilleri, bitmek bilmeyen günler; yetişkinlikte ise birbirine eklenen haftalar, fark edilmeden geçen aylar… Peki gerçekten zaman mı hızlandı, yoksa onu algılayış biçimimiz mi değişti?

Fiziksel olarak zaman aynı hızda akıyor. Bir gün hâlâ yirmi dört saat, bir saat hâlâ altmış dakika. Değişen şey, bu sürenin zihinde kapladığı alan. Zaman, yalnızca ölçülen bir kavram değil; aynı zamanda deneyimlenen bir olgu.

Zihnimiz yeni olanı daha dikkatle kaydeder. İlk kez yaşanan bir deneyim, daha fazla ayrıntı barındırır. Bu nedenle geriye dönüp bakıldığında uzun hissedilir. Oysa tekrar eden günler, benzer rutinler ve tahmin edilebilir akışlar zihinsel olarak daha az iz bırakır. Hatırlanan anlar azaldıkça, geçmiş zaman kısalmış gibi algılanır.

Modern yaşam, zamanı parçalara ayırarak yönetmeye odaklanır. Takvimler, bildirimler, yapılacaklar listeleri… Hepsi zamanı düzenlemeyi amaçlar. Ancak bu düzen, çoğu zaman deneyimin kendisini sadeleştirir. Günler dolu olabilir ama ayırt edici olmayabilir.

Belki de “zaman çok hızlı geçiyor” dediğimizde, asıl mesele hız değil, yoğunluktur. Günler çok şeyle dolu ama az şeyle temas hâlindedir. Zihin, olan biteni kaydetmek yerine bir sonrakine hazırlanır.

Zaman algısını yavaşlatmak, zamanı durdurmak anlamına gelmez. Daha çok, onunla kurulan ilişkiyi değiştirmekle ilgilidir. Küçük farklar yaratmak — alışılmış bir rutini bilinçli şekilde kırmak, bir anın içinde biraz daha kalmak, dikkati bölmeden yapılan bir sohbet — zamanın zihindeki ağırlığını artırabilir.

Zaman belki de hiç değişmiyordur.
Değişen, onun içinden ne kadar geçerek yaşadığımızdır.

Zaman algısındaki bu değişim, yalnızca bireysel bir his değil; çağın ortak deneyimlerinden biri. Günlerin birbirine benzemesi, mekânların tek tipleşmesi ve sürekli çevrim içi olma hâli, zamanla kurulan mesafeyi daraltıyor. Zihin, bulunduğu ânı sindirmeden bir sonrakine geçiyor.

Dikkatin bölünmesi, zaman algısını doğrudan etkiliyor. Aynı anda birçok şeye maruz kalmak, yaşanan anın hafızada “tam” bir iz bırakmasını engelliyor. Bu da geriye dönüp bakıldığında günlerin boşluklarla doluymuş gibi hissedilmesine neden oluyor. Oysa o günler boş değil; sadece dağınık.

İlginç olan şu: Zaman, çoğu zaman geriye doğru genişler. Yaşanırken kısa hissedilen bir an, sonradan hatırlanırken uzayabilir. Bunun tersi de geçerlidir. Uzun süren ama iz bırakmayan dönemler, geriye bakıldığında tek bir bulanık parça gibi kalır. Bu nedenle zaman algısı, saatle değil; hafızayla ölçülür.

Bu noktada “yavaşlamak” kavramı devreye girer. Yavaşlamak, daha az şey yapmak değil; yapılan şeyle daha fazla temas kurmaktır. Bir yürüyüşü yalnızca varılacak bir yer olarak değil, çevresiyle birlikte deneyimlemek; bir günü sonuçlarıyla değil, içindeki anlarla hatırlamak gibi.

Zamanı geri almak mümkün değil. Ama onunla kurulan ilişkiyi dönüştürmek mümkün. Küçük, bilinçli kesintiler — durmak, bakmak, fark etmek — zamanın akışını değiştirmez; fakat anlamını derinleştirir.

Belki de zaman algımız değişmiyor.
Sadece hayatın hızına ayak uydururken, zamanın içinden geçmek yerine onun üzerinden kayıyoruz.

Ve asıl soru şu olabilir:
Geçen zaman mı az, yoksa hatırlanan zaman mı?